User:B9 hummingbird hovering/Blog/Learning Sanskrit Weblog/Avadhuta Gita

Avadhūta Gītā A spontaneous song and philosophical poem attributed to Rishi Dattatreya and reputed to have been transcribed by two of his disciples in Sanskrit according to the Nath tradition. It is a key example of Absolute Non-Dual Philosophy. atha prathamo'dhyāyaḥ || īśvarānugrahādeva puṁsāmadvaitavāsanā | mahadbhayaparitrāṇādviprāṇāmupajāyate ||1|| yenedaṁ pūritaṁ sarvamātmanaivāatmanātmani | nirākāraṁ kathaṁ vande hyabhinnaṁ śivamavyayam ||2|| pañcabhūtātmakaṁ viśvaṁ marīcijalasannibham | kasyāpyaho namaskuryāmahameko nirañjanaḥ ||3|| ātmaiva kevalaṁ sarvaṁ bhedābhedo na vidyate | asti nāsti kathaṁ brūyāṁ vismayaḥ pratibhāti me ||4|| vedāntasārasarvasvaṁ jñānaṁ vijñānameva ca | ahamātmā nirākāraḥ sarvavyāpī svabhāvataḥ ||5|| yo vai sarvātmako devo niṣkalo gaganopamaḥ | svabhāvanirmalaḥ śuddhaḥ sa evāyaṁ na saṁśayaḥ ||6|| ahamevāvyayo'nantaḥ śuddhavijñānavigrahaḥ | sukhaṁ duḥkhaṁ na jānāmi kathaṁ kasyāpi vartate ||7|| na mānasaṁ karma śubhāśubhaṁ me na kāyikaṁ karma śubhāśubhaṁ me | na vācikaṁ karma śubhāśubhaṁ me jñānāmṛtaṁ śuddhamatīndriyo'ham ||8|| mano vai gaganākāraṁ mano vai sarvatomukham | mano'tītaṁ manaḥ sarvaṁ na manaḥ paramārthataḥ ||9|| ahamekamidaṁ sarvaṁ vyomātītaṁ nirantaram | paśyāmi kathamātmānaṁ pratyakśaṁ vā tirohitam ||10|| tvamevamekaṁ hi kathaṁ na budhyase samaṁ hi sarveṣu vimṛṣṭamavyayam | sadodito'si tvamakhaṇḍitaḥ prabho divā ca naktaṁ ca kathaṁ hi manyase ||11|| ātmānaṁ satataṁ viddhi sarvatraikaṁ nirantaram | ahaṁ dhyātā paraṁ dhyeyamakhaṇḍaṁ khaṇḍyate katham ||12|| na jāto na mṛto'si tvaṁ na te dehaḥ kadācana | sarvaṁ brahmeti vikhyātaṁ bravīti bahudhā śrutiḥ ||13|| sa bāhyābhyantaro'si tvaṁ śivaḥ sarvatra sarvadā | itastataḥ kathaṁ bhrāntaḥ pradhāvasi piśācavat ||14|| saṁyogaśca viyogaśca vartate na ca te na me | na tvaṁ nāhaṁ jagannedaṁ sarvamātmaiva kevalam ||15|| śabdādipañcakasyāsya naivāsi tvaṁ na te punaḥ | tvameva paramaṁ tattvamataḥ kiṁ paritapyase ||16|| janma mṛtyurna te cittaṁ bandhamokśau śubhāśubhau | kathaṁ rodiṣi re vatsa nāmarūpaṁ na te na me ||17|| aho citta kathaṁ bhrāntaḥ pradhāvasi piśācavat | abhinnaṁ paśya cātmānaṁ rāgatyāgātsukhī bhava ||18|| tvameva tattvaṁ hi vikāravarjitaṁ niṣkampamekaṁ hi vimokśavigraham | na te ca rāgo hyathavā virāgaḥ kathaṁ hi santapyasi kāmakāmataḥ ||19|| vadanti śrutayaḥ sarvāḥ nirguṇaṁ śuddhamavyayam | aśarīraṁ samaṁ tattvaṁ tanmāṁ viddhi na saṁśayaḥ ||20|| sākāramanṛtaṁ viddhi nirākāraṁ nirantaram | etattattvopadeśena na punarbhavasambhavaḥ ||21|| ekameva samaṁ tattvaṁ vadanti hi vipaścitaḥ | rāgatyāgātpunaścittamekānekaṁ na vidyate ||22|| anātmarūpaṁ ca kathaṁ samādhi- rātmasvarūpaṁ ca kathaṁ samādhiḥ | astīti nāstīti kathaṁ samādhi- rmokśasvarūpaṁ yadi sarvamekam ||23|| viśuddho'si samaṁ tattvaṁ videhastvamajo'vyayaḥ | jānāmīha na jānāmītyātmānaṁ manyase katham ||24|| tattvamasyādivākyena svātmā hi pratipāditaḥ | neti neti śrutirbrūyādanṛtaṁ pāñcabhautikam ||25|| ātmanyevātmanā sarvaṁ tvayā pūrṇaṁ nirantaram | dhyātā dhyānaṁ na te cittaṁ nirlajjaṁ dhyāyate katham ||26|| śivaṁ na jānāmi kathaṁ vadāmi śivaṁ na jānāmi kathaṁ bhajāmi | ahaṁ śivaścetparamārthathatattvaṁ samasvarūpaṁ gaganopamaṁ ca ||27|| nāhaṁ tattvaṁ samaṁ tattvaṁ kalpanāhetuvarjitam | grāhyagrāhakanirmuktaṁ svasaṁvedyaṁ kathaṁ bhavet ||28|| anantarūpaṁ na hi vastu kiṁci- ttattvasvarūpaṁ na hi vastu kiṁcit | ātmaikarūpaṁ paramārthatattvaṁ na hiṁsako vāpi na cāpyahiṁsā ||29|| viśuddho'si samaṁ tattvaṁ videhamajamavyayam | vibhramaṁ kathamātmārthe vibhrānto'haṁ kathaṁ punaḥ ||30|| ghaṭe bhinne ghaṭākāśaṁ sulīnaṁ bhedavarjitam | śivena manasā śuddho na bhedaḥ pratibhāti me ||31|| na ghaṭo na ghaṭākāśo na jīvo na jīvavigrahaḥ | kevalaṁ brahma saṁviddhi vedyavedakavarjitam ||32|| sarvatra sarvadā sarvamātmānaṁ satataṁ dhruvam | sarvaṁ śūnyamaśūnyaṁ ca tanmāṁ viddhi na saṁśayaḥ ||33|| vedā na lokā na surā na yajñā varṇāśramo naiva kulaṁ na jātiḥ | na dhūmamārgo na ca dīptimārgo brahmaikarūpaṁ paramārthatattvam ||34|| vyāpyavyāpakanirmuktaḥ tvamekaḥ saphalaṁ yadi | pratyakśaṁ cāparokśaṁ ca hyātmānaṁ manyase katham ||35|| advaitaṁ kecidicchanti dvaitamicchanti cāpare | samaṁ tattvaṁ na vindanti dvaitādvaitavivarjitam ||36|| śvetādivarṇarahitaṁ śabdādiguṇavarjitam | kathayanti kathaṁ tattvaṁ manovācāmagocaram ||37|| yadā'nṛtamidaṁ sarvaṁ dehādigaganopamam | tadā hi brahma saṁvetti na te dvaitaparamparā ||38|| pareṇa sahajātmāpi hyabhinnaḥ pratibhāti me | vyomākāraṁ tathaivaikaṁ dhyātā dhyānaṁ kathaṁ bhavet ||39|| yatkaromi yadaśnāmi yajjuhomi dadāmi yat | etatsarvaṁ na me kiṁcidviśuddho'hamajo'vyayaḥ ||40|| sarvaṁ jagadviddhi nirākṛtīdaṁ sarvaṁ jagadviddhi vikārahīnam | sarvaṁ jagadviddhi viśuddhadehaṁ sarvaṁ jagadviddhi śivaikarūpam ||41|| tattvaṁ tvaṁ na hi sandehaḥ kiṁ jānāmyathavā punaḥ | asaṁvedyaṁ svasaṁvedyamātmānaṁ manyase katham ||42|| māyā'māyā kathaṁ tāta chāyā'chāyā na vidyate | tattvamekamidaṁ sarvaṁ vyomākāraṁ nirañjanam ||43|| ādimadhyāntamukto'haṁ na baddho'haṁ kadācana | svabhāvanirmalaḥ śuddha iti me niścitā matiḥ ||44|| mahadādi jagatsarvaṁ na kiṁcitpratibhāti me | brahmaiva kevalaṁ sarvaṁ kathaṁ varṇāśramasthitiḥ ||45|| jānāmi sarvathā sarvamahameko nirantaram | nirālambamaśūnyaṁ ca śūnyaṁ vyomādipañcakam ||46|| na ṣaṇḍho na pumānna strī na bodho naiva kalpanā | sānando vā nirānandamātmānaṁ manyase katham ||47|| ṣaḍaṅgayogānna tu naiva śuddhaṁ manovināśānna tu naiva śuddham | gurūpadeśānna tu naiva śuddhaṁ svayaṁ ca tattvaṁ svayameva buddham ||48|| na hi pañcātmako deho videho vartate na hi | ātmaiva kevalaṁ sarvaṁ turīyaṁ ca trayaṁ katham ||49|| na baddho naiva mukto'haṁ na cāhaṁ brahmaṇaḥ pṛthak | na kartā na ca bhoktāhaṁ vyāpyavyāpakavarjitaḥ ||50|| yathā jalaṁ jale nyastaṁ salilaṁ bhedavarjitam | prakṛtiṁ puruṣaṁ tadvadabhinnaṁ pratibhāti me ||51|| yadi nāma na mukto'si na baddho'si kadācana | sākāraṁ ca nirākāramātmānaṁ manyase katham ||52|| jānāmi te paraṁ rūpaṁ pratyakśaṁ gaganopamam | yathā paraṁ hi rūpaṁ yanmarīcijalasannibham ||53|| na gururnopadeśaśca na copādhirna me kriyā | videhaṁ gaganaṁ viddhi viśuddho'haṁ svabhāvataḥ ||54|| viśuddho'sya śarīro'si na te cittaṁ parātparam | ahaṁ cātmā paraṁ tattvamiti vaktuṁ na lajjase ||55|| kathaṁ rodiṣi re citta hyātmaivātmātmanā bhava | piba vatsa kalātītamadvaitaṁ paramāmṛtam ||56|| naiva bodho na cābodho na bodhābodha eva ca | yasyedṛśaḥ sadā bodhaḥ sa bodho nānyathā bhavet ||57|| jñānaṁ na tarko na samādhiyogo na deśakālau na gurūpadeśaḥ | svabhāvasaṁvittarahaṁ ca tattva- mākāśakalpaṁ sahajaṁ dhruvaṁ ca ||58|| na jāto'haṁ mṛto vāpi na me karma śubhāśubham | viśuddhaṁ nirguṇaṁ brahma bandho muktiḥ kathaṁ mama ||59|| yadi sarvagato devaḥ sthiraḥ pūrṇo nirantaraḥ | antaraṁ hi na paśyāmi sa bāhyābhyantaraḥ katham ||60|| sphuratyeva jagatkṛtsnamakhaṇḍitanirantaram | aho māyāmahāmoho dvaitādvaitavikalpanā ||61|| sākāraṁ ca nirākāraṁ neti netīti sarvadā | bhedābhedavinirmukto vartate kevalaḥ śivaḥ ||62|| na te ca mātā ca pitā ca bandhuḥ na te ca patnī na sutaśca mitram | na pakśapātī na vipakśapātaḥ kathaṁ hi saṁtaptiriyaṁ hi citte ||63|| divā naktaṁ na te cittaṁ udayāstamayau na hi | videhasya śarīratvaṁ kalpayanti kathaṁ budhāḥ ||64|| nāvibhaktaṁ vibhaktaṁ ca na hi duḥkhasukhādi ca | na hi sarvamasarvaṁ ca viddhi cātmānamavyayam ||65|| nāhaṁ kartā na bhoktā ca na me karma purā'dhunā | na me deho videho vā nirmameti mameti kim ||66|| na me rāgādiko doṣo duḥkhaṁ dehādikaṁ na me | ātmānaṁ viddhi māmekaṁ viśālaṁ gaganopamam ||67|| sakhe manaḥ kiṁ bahujalpitena sakhe manaḥ sarvamidaṁ vitarkyam | yatsārabhūtaṁ kathitaṁ mayā te tvameva tattvaṁ gaganopamo'si ||68|| yena kenāpi bhāvena yatra kutra mṛtā api | yoginastatra līyante ghaṭākāśamivāmbare ||69|| tīrthe cāntyajagehe vā naṣṭasmṛtirapi tyajan | samakāle tanuṁ muktaḥ kaivalyavyāpako bhavet ||70|| dharmārthakāmamokśāṁśca dvipadādicarācaram | manyante yoginaḥ sarvaṁ marīcijalasannibham ||71|| atītānāgataṁ karma vartamānaṁ tathaiva ca | na karomi na bhuñjāmi iti me niścalā matiḥ ||72|| śūnyāgāre samarasapūta- stiṣṭhannekaḥ sukhamavadhūtaḥ | carati hi nagnastyaktvā garvaṁ vindati kevalamātmani sarvam ||73|| tritayaturīyaṁ nahi nahi yatra vindati kevalamātmani tatra | dharmādharmau nahi nahi yatra baddho muktaḥ kathamiha tatra ||74|| vindati vindati nahi nahi mantraṁ chandolakśaṇaṁ nahi nahi tantram | samarasamagno bhāvitapūtaḥ pralapitametatparamavadhūtaḥ ||75|| sarvaśūnyamaśūnyaṁ ca satyāsatyaṁ na vidyate | svabhāvabhāvataḥ proktaṁ śāstrasaṁvittipūrvakam ||76|| iti prathamo'dhyāyaḥ ||1|| atha dvitīyo'dhyāyaḥ || bālasya vā viṣayabhogaratasya vāpi mūrkhasya sevakajanasya gṛhasthitasya | etadguroḥ kimapi naiva na cintanīyaṁ ratnaṁ kathaṁ tyajati ko'pyaśucau praviṣṭam ||1|| naivātra kāvyaguṇa eva tu cintanīyo grāhyaḥ paraṁ guṇavatā khalu sāra eva | sindūracitrarahitā bhuvi rūpaśūnyā pāraṁ na kiṁ nayati nauriha gantukāmān ||2|| prayatnena vinā yena niścalena calācalam | grastaṁ svabhāvataḥ śāntaṁ caitanyaṁ gaganopamam ||3|| ayatnāchālayedyastu ekameva carācaram | sarvagaṁ tatkathaṁ bhinnamadvaitaṁ vartate mama ||4|| ahameva paraṁ yasmātsārātsārataraṁ śivam | gamāgamavinirmuktaṁ nirvikalpaṁ nirākulam ||5|| sarvāvayavanirmuktaṁ tathāhaṁ tridaśārcitam | saṁpūrṇatvānna gṛhṇāmi vibhāgaṁ tridaśādikam ||6|| pramādena na sandehaḥ kiṁ kariṣyāmi vṛttimān | utpadyante vilīyante budbudāśca yathā jale ||7|| mahadādīni bhūtāni samāpyaivaṁ sadaiva hi | mṛdudravyeṣu tīkśṇeṣu guḍeṣu kaṭukeṣu ca ||8|| kaṭutvaṁ caiva śaityatvaṁ mṛdutvaṁ ca yathā jale | prakṛtiḥ puruṣastadvadabhinnaṁ pratibhāti me ||9|| sarvākhyārahitaṁ yadyatsūkśmātsūkśmataraṁ param | manobuddhīndriyātītamakalaṅkaṁ jagatpatim ||10|| īdṛśaṁ sahajaṁ yatra ahaṁ tatra kathaṁ bhavet | tvameva hi kathaṁ tatra kathaṁ tatra carācaram ||11|| gaganopamaṁ tu yatproktaṁ tadeva gaganopamam | caitanyaṁ doṣahīnaṁ ca sarvajñaṁ pūrṇameva ca ||12|| pṛthivyāṁ caritaṁ naiva mārutena ca vāhitam | variṇā pihitaṁ naiva tejomadhye vyavasthitam ||13|| ākāśaṁ tena saṁvyāptaṁ na tadvyāptaṁ ca kenacit | sa bāhyābhyantaraṁ tiṣṭhatyavacchinnaṁ nirantaram ||14|| sūkśmatvāttadadṛśyatvānnirguṇatvācca yogibhiḥ | ālambanādi yatproktaṁ kramādālambanaṁ bhavet ||15|| satatā'bhyāsayuktastu nirālambo yadā bhavet | tallayāllīyate nāntarguṇadoṣavivarjitaḥ ||16|| viṣaviśvasya raudrasya mohamūrcchāpradasya ca | ekameva vināśāya hyamoghaṁ sahajāmṛtam ||17|| bhāvagamyaṁ nirākāraṁ sākāraṁ dṛṣṭigocaram | bhāvābhāvavinirmuktamantarālaṁ taducyate ||18|| bāhyabhāvaṁ bhavedviśvamantaḥ prakṛtirucyate | antarādantaraṁ jñeyaṁ nārikelaphalāmbuvat ||19|| bhrāntijñānaṁ sthitaṁ bāhyaṁ samyagjñānaṁ ca madhyagam | madhyānmadhyataraṁ jñeyaṁ nārikelaphalāmbuvat ||20|| paurṇamāsyāṁ yathā candra eka evātinirmalaḥ | tena tatsadṛśaṁ paśyeddvidhādṛṣṭirviparyayaḥ ||21|| anenaiva prakāreṇa buddhibhedo na sarvagaḥ | dātā ca dhīratāmeti gīyate nāmakoṭibhiḥ ||22|| guruprajñāprasādena mūrkho vā yadi paṇḍitaḥ | yastu saṁbudhyate tattvaṁ virakto bhavasāgarāt ||23|| rāgadveṣavinirmuktaḥ sarvabhūtahite rataḥ | dṛḍhabodhaśca dhīraśca sa gacchetparamaṁ padam ||24|| ghaṭe bhinne ghaṭākāśa ākāśe līyate yathā | dehābhāve tathā yogī svarūpe paramātmani ||25|| ukteyaṁ karmayuktānāṁ matiryānte'pi sā gatiḥ | na coktā yogayuktānāṁ matiryānte'pi sā gatiḥ ||26|| yā gatiḥ karmayuktānāṁ sā ca vāgindriyādvadet | yogināṁ yā gatiḥ kvāpi hyakathyā bhavatorjitā ||27|| evaṁ jñātvā tvamuṁ mārgaṁ yogināṁ naiva kalpitam | vikalpavarjanaṁ teṣāṁ svayaṁ siddhiḥ pravartate ||28|| tīrthe vāntyajagehe vā yatra kutra mṛto'pi vā | na yogī paśyate garbhaṁ pare brahmaṇi līyate ||29|| sahajamajamacintyaṁ yastu paśyetsvarūpaṁ ghaṭati yadi yatheṣṭaṁ lipyate naiva doṣaiḥ | sakṛdapi tadabhāvātkarma kiṁcinnakuryāt tadapi na ca vibaddhaḥ saṁyamī vā tapasvī ||30|| nirāmayaṁ niṣpratimaṁ nirākṛtiṁ nirāśrayaṁ nirvapuṣaṁ nirāśiṣam | nirdvandvanirmohamaluptaśaktikaṁ tamīśamātmānamupaiti śāśvatam ||31|| vedo na dīkśā na ca muṇḍanakriyā gururna śiṣyo na ca yantrasampadaḥ | mudrādikaṁ cāpi na yatra bhāsate tamīśamātmānamupaiti śāśvatam ||32|| na śāmbhavaṁ śāktikamānavaṁ na vā piṇḍaṁ ca rūpaṁ ca padādikaṁ na vā | ārambhaniṣpattighaṭādikaṁ ca no tamīśamātmānamupaiti śāśvatam ||33|| yasya svarūpātsacarācaraṁ jaga- dutpadyate tiṣṭhati līyate'pi vā | payovikārādiva phenabudbudā- stamīśamātmānamupaiti śāśvatam ||34|| nāsānirodho na ca dṛṣṭirāsanaṁ bodho'pyabodho'pi na yatra bhāsate | nāḍīpracāro'pi na yatra kiñci- ttamīśamātmānamupaiti śāśvatam ||35|| nānātvamekatvamubhatvamanyatā aṇutvadīrghatvamahattvaśūnyatā | mānatvameyatvasamatvavarjitaṁ tamīśamātmānamupaiti śāśvatam ||36|| susaṁyamī vā yadi vā na saṁyamī susaṁgrahī vā yadi vā na saṁgrahī | niṣkarmako vā yadi vā sakarmaka- stamīśamātmānamupaiti śāśvatam || 37|| mano na buddhirna śarīramindriyaṁ tanmātrabhūtāni na bhūtapañcakam | ahaṁkṛtiścāpi viyatsvarūpakaṁ tamīśamātmānamupaiti śāśvatam ||38|| vidhau nirodhe paramātmatāṁ gate na yoginaścetasi bhedavarjite | śaucaṁ na vāśaucamaliṅgabhāvanā sarvaṁ vidheyaṁ yadi vā niṣidhyate || 39|| mano vaco yatra na śaktamīrituṁ nūnaṁ kathaṁ tatra gurūpadeśatā | imāṁ kathāmuktavato gurosta- dyuktasya tattvaṁ hi samaṁ prakāśate ||40|| iti dvitīyo'dhyāyaḥ ||2|| atha tṛtīyo'dhyāyaḥ || guṇaviguṇavibhāgo vartate naiva kiñcit rativirativihīnaṁ nirmalaṁ niṣprapañcam | guṇaviguṇavihīnaṁ vyāpakaṁ viśvarūpaṁ kathamahamiha vande vyomarūpaṁ śivaṁ vai ||1|| śvetādivarṇarahito niyataṁ śivaśca kāryaṁ hi kāraṇamidaṁ hi paraṁ śivaśca | evaṁ vikalparahito'hamalaṁ śivaśca svātmānamātmani sumitra kathaṁ namāmi ||2|| nirmūlamūlarahito hi sadodito'haṁ nirdhūmadhūmarahito hi sadodito'ham | nirdīpadīparahito hi sadodito'haṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||3|| niṣkāmakāmamiha nāma kathaṁ vadāmi niḥsaṅgasaṅgamiha nāma kathaṁ vadāmi | niḥsārasārarahitaṁ ca kathaṁ vadāmi jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||4|| advaitarūpamakhilaṁ hi kathaṁ vadāmi dvaitasvarūpamakhilaṁ hi kathaṁ vadāmi | nityaṁ tvanityamakhilaṁ hi kathaṁ vadāmi jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||5|| sthūlaṁ hi no nahi kṛśaṁ na gatāgataṁ hi ādyantamadhyarahitaṁ na parāparaṁ hi | satyaṁ vadāmi khalu vai paramārthatattvaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||6|| saṁviddhi sarvakaraṇāni nabhonibhāni saṁviddhi sarvaviṣayāṁśca nabhonibhāṁśca | saṁviddhi caikamamalaṁ na hi bandhamuktaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||7|| durbodhabodhagahano na bhavāmi tāta durlakśyalakśyagahano na bhavāmi tāta | āsannarūpagahano na bhavāmi tāta jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||8|| niṣkarmadahano jvalano bhavāmi nirduḥkhaduḥkhadahano jvalano bhavāmi | nirdehadehadahano jvalano bhavāmi jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||9|| niṣpāpapāpadahano hi hutāśano'haṁ nirdharmadharmadahano hi hutāśano'ham | nirbandhabandhadahano hi hutāśano'haṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||10|| nirbhāvabhāvarahito na bhavāmi vatsa niryogayogarahito na bhavāmi vatsa | niścittacittarahito na bhavāmi vatsa jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||11|| nirmohamohapadavīti na me vikalpo niḥśokaśokapadavīti na me vikalpaḥ | nirlobhalobhapadavīti na me vikalpo jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||12|| saṁsārasantatilatā na ca me kadācit santoṣasantatisukho na ca me kadācit | ajñānabandhanamidaṁ na ca me kadācit jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||13|| saṁsārasantatirajo na ca me vikāraḥ santāpasantatitamo na ca me vikāraḥ | sattvaṁ svadharmajanakaṁ na ca me vikāro jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||14|| santāpaduḥkhajanako na vidhiḥ kadācit santāpayogajanitaṁ na manaḥ kadācit | yasmādahaṅkṛtiriyaṁ na ca me kadācit jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||15|| niṣkampakampanidhanaṁ na vikalpakalpaṁ svapnaprabodhanidhanaṁ na hitāhitaṁ hi | niḥsārasāranidhanaṁ na carācaraṁ hi jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||16|| no vedyavedakamidaṁ na ca hetutarkyaṁ vācāmagocaramidaṁ na mano na buddhiḥ | evaṁ kathaṁ hi bhavataḥ kathayāmi tattvaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||17|| nirbhinnabhinnarahitaṁ paramārthatattva- mantarbahirna hi kathaṁ paramārthatattvam | prāksambhavaṁ na ca rataṁ nahi vastu kiñcit jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||18|| rāgādidoṣarahitaṁ tvahameva tattvaṁ daivādidoṣarahitaṁ tvahameva tattvam | saṁsāraśokarahitaṁ tvahameva tattvaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||19|| sthānatrayaṁ yadi ca neti kathaṁ turīyaṁ kālatrayaṁ yadi ca neti kathaṁ diśaśca | śāntaṁ padaṁ hi paramaṁ paramārthatattvaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||20|| dīrgho laghuḥ punaritīha name vibhāgo vistārasaṁkaṭamitīha na me vibhāgaḥ | koṇaṁ hi vartulamitīha na me vibhāgo jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||21|| mātāpitādi tanayādi na me kadācit jātaṁ mṛtaṁ na ca mano na ca me kadācit | nirvyākulaṁ sthiramidaṁ paramārthatattvaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||22|| śuddhaṁ viśuddhamavicāramanantarūpaṁ nirlepalepamavicāramanantarūpam | niṣkhaṇḍakhaṇḍamavicāramanantarūpaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||23|| brahmādayaḥ suragaṇāḥ kathamatra santi svargādayo vasatayaḥ kathamatra santi | yadyekarūpamamalaṁ paramārthatattvaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||24|| nirneti neti vimalo hi kathaṁ vadāmi niḥśeṣaśeṣavimalo hi kathaṁ vadāmi | nirliṅgaliṅgavimalo hi kathaṁ vadāmi jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||25|| niṣkarmakarmaparamaṁ satataṁ karomi niḥsaṅgasaṅgarahitaṁ paramaṁ vinodam | nirdehadeharahitaṁ satataṁ vinodaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||26|| māyāprapañcaracanā na ca me vikāraḥ | kauṭilyadambharacanā na ca me vikāraḥ | satyānṛteti racanā na ca me vikāro jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||27|| sandhyādikālarahitaṁ na ca me viyogo- hyantaḥ prabodharahitaṁ badhiro na mūkaḥ | evaṁ vikalparahitaṁ na ca bhāvaśuddhaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||28|| nirnāthanātharahitaṁ hi nirākulaṁ vai niścittacittavigataṁ hi nirākulaṁ vai | saṁviddhi sarvavigataṁ hi nirākualaṁ vai jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||29|| kāntāramandiramidaṁ hi kathaṁ vadāmi saṁsiddhasaṁśayamidaṁ hi kathaṁ vadāmi | evaṁ nirantarasamaṁ hi nirākulaṁ vai jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||30|| nirjīvajīvarahitaṁ satataṁ vibhāti nirbījabījarahitaṁ satataṁ vibhāti | nirvāṇabandharahitaṁ satataṁ vibhāti jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||31|| sambhūtivarjitamidaṁ satataṁ vibhāti saṁsāravarjitamidaṁ satataṁ vibhāti | saṁhāravarjitamiadaṁ satataṁ vibhāti jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||32|| ullekhamātramapi te na ca nāmarūpaṁ nirbhinnabhinnamapi te na hi vastu kiñcit | nirlajjamānasa karoṣi kathaṁ viṣādaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||33|| kiṁ nāma rodiṣi sakhe na jarā na mṛtyuḥ kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca janma duḥkham | kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca te vikāro jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||34|| kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca te svarūpaṁ kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca te virūpam | kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca te vayāṁsi jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||35|| kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca te vayāṁsi kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca te manāṁsi | kiṁ nāma rodiṣi sakhe na tavendriyāṇi jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||36|| kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca te'sti kāmaḥ kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca te pralobhaḥ | kiṁ nāma rodiṣi sakhe na ca te vimoho jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||37|| aiśvaryamicchasi kathaṁ na ca te dhanāni aiśvaryamicchasi kathaṁ na ca te hi patnī | aiśvaryamicchasi kathaṁ na ca te mameti jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||38|| liṅgaprapañcajanuṣī na ca te na me ca nirlajjamānasamidaṁ ca vibhāti bhinnam | nirbhedabhedarahitaṁ na ca te na me ca jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||39|| no vāṇumātramapi te hi virāgarūpaṁ no vāṇumātramapi te hi sarāgarūpam | no vāṇumātramapi te hi sakāmarūpaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||40|| dhyātā na te hi hṛdaye na ca te samādhi- rdhyānaṁ na te hi hṛdaye na bahiḥ pradeśaḥ | dhyeyaṁ na ceti hṛdaye na hi vastu kālo jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||41|| yatsārabhūtamakhilaṁ kathitaṁ mayā te na tvaṁ na me na mahato na gururna na śiṣyaḥ | svacchandarūpasahajaṁ paramārthatattvaṁ jñānāmṛtaṁ samarasaṁ gaganopamo'ham ||42|| kathamiha paramārthaṁ tattvamānandarūpaṁ kathamiha paramārthaṁ naivamānandarūpam | kathamiha paramārthaṁ jñānavijñānarūpaṁ yadi paramahamekaṁ vartate vyomarūpam ||43|| dahanapavanahīnaṁ viddhi vijñānameka- mavanijalavihīnaṁ viddhi vijñānarūpam | samagamanavihīnaṁ viddhi vijñānamekaṁ gaganamiva viśālaṁ viddhi vijñānamekam ||44|| na śūnyarūpaṁ na viśūnyarūpaṁ na śuddharūpaṁ na viśuddharūpam | rūpaṁ virūpaṁ na bhavāmi kiñcit svarūparūpaṁ paramārthatattvam ||45|| muñca muñca hi saṁsāraṁ tyāgaṁ muñca hi sarvathā | tyāgātyāgaviṣaṁ śuddhamamṛtaṁ sahajaṁ dhruvam ||46|| iti tṛtīyo'dhyāyaḥ ||3|| atha caturtho'dhyāyaḥ || nāvāhanaṁ naiva visarjanaṁ vā puṣpāṇi patrāṇi kathaṁ bhavanti | dhyānāni mantrāṇi kathaṁ bhavanti samāsamaṁ caiva śivārcanaṁ ca ||1|| na kevalaṁ bandhavibandhamukto na kevalaṁ śuddhaviśuddhamuktaḥ | na kevalaṁ yogaviyogamuktaḥ sa vai vimukto gaganopamo'ham ||2|| sañjāyate sarvamidaṁ hi tathyaṁ sañjāyate sarvamidaṁ vitathyam | evaṁ vikalpo mama naiva jātaḥ svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||3|| na sāñjanaṁ caiva nirañjanaṁ vā na cāntaraṁ vāpi nirantaraṁ vā | antarvibhannaṁ na hi me vibhāti svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||4|| abodhabodho mama naiva jāto bodhasvarūpaṁ mama naiva jātam | nirbodhabodhaṁ ca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||5|| na dharmayukto na ca pāpayukto na bandhayukto na ca mokśayuktaḥ | yuktaṁ tvayuktaṁ na ca me vibhāti svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||6|| parāparaṁ vā na ca me kadācit madhyasthabhāvo hi na cārimitram | hitāhitaṁ cāpi kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||7|| nopāsako naivamupāsyarūpaṁ na copadeśo na ca me kriyā ca | saṁvitsvarūpaṁ ca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||8|| no vyāpakaṁ vyāpyamihāsti kiñcit na cālayaṁ vāpi nirālayaṁ vā | aśūnyaśūnyaṁ ca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||9|| na grāhako grāhyakameva kiñcit na kāraṇaṁ vā mama naiva kāryam | acintyacintyaṁ ca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||10|| na bhedakaṁ vāpi na caiva bhedyaṁ na vedakaṁ vā mama naiva vedyam | gatāgataṁ tāta kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||11|| na cāsti deho na ca me videho buddirmano me na hi cendriyāṇi | rāgo virāgaśca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||12|| ullekhamātraṁ na hi bhinnamuccai- rullekhamātraṁ na tirohitaṁ vai | samāsamaṁ mitra kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||13|| jitendriyo'haṁ tvajitendriyo vā na saṁyamo me niyamo na jātaḥ | jayājayau mitra kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||14|| amūrtamūrtirna ca me kadāci- dādyantamadhyaṁ na ca me kadācit | balābalaṁ mitra kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||15|| mṛtāmṛtaṁ vāpi viṣāviṣaṁ ca sañjāyate tāta na me kadācit | aśuddhaśuddhaṁ ca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||16|| svapnaḥ prabodho na ca yogamudrā naktaṁ divā vāpi na me kadācit | aturyaturyaṁ ca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||17|| saṁviddhi māṁ sarvavisarvamuktaṁ māyā vimāyā na ca me kadācit | sandhyādikaṁ karma kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||18|| saṁviddhi māṁ sarvasamādhiyuktaṁ saṁviddhi māṁ lakśyavilakśyamuktam | yogaṁ viyogaṁ ca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||19|| mūrkho'pi nāhaṁ na ca paṇḍito'haṁ maunaṁ vimaunaṁ na ca me kadācit | tarkaṁ vitarkaṁ ca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||20|| pitā ca mātā ca kulaṁ na jāti- rjanmādi mṛtyurna ca me kadācit | snehaṁ vimohaṁ ca kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||21|| astaṁ gato naiva sadodito'haṁ tejovitejo na ca me kadācit | sandhyādikaṁ karma kathaṁ vadāmi svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||22|| asaṁśayaṁ viddhi nirākulaṁ māṁ asaṁśayaṁ viddhi nirantaraṁ mām | asaṁśayaṁ viddhi nirañjanaṁ māṁ svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||23|| dhyānāni sarvāṇi parityajanti śubhāśubhaṁ karma parityajanti | tyāgāmṛtaṁ tāta pibanti dhīrāḥ svarūpanirvāṇamanāmayo'ham ||24|| vindati vindati na hi na hi yatra chandolakśaṇaṁ na hi na hi tatra | samarasamagno bhāvitapūtaḥ pralapati tattvaṁ paramavadhūtaḥ ||25|| iti caturtho'dhyāyaḥ ||4|| atha pañcamodhyāyaḥ || om iti gaditaṁ gaganasamaṁ tat na parāparasāravicāra iti | avilāsavilāsanirākaraṇaṁ kathamakśarabindusamuccaraṇam ||1|| iti tattvamasiprabhṛtiśrutibhiḥ pratipāditamātmani tattvamasi | tvamupādhivivarjitasarvasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||2|| adhaūrdhvavivarjitasarvasamaṁ bahirantaravarjitasarvasamam | yadi caikavivarjitasarvasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||3|| na hi kalpitakalpavicāra iti na hi kāraṇakāryavicāra iti | padasandhivivarjitasarvasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||4|| na hi bodhavibodhasamādhiriti na hi deśavideśasamādhiriti | na hi kālavikālasamādhiriti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||5|| na hi kumbhanabho na hi kumbha iti na hi jīvavapurna hi jīva iti | na hi kāraṇakāryavibhāga iti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||6|| iha sarvanirantaramokśapadaṁ laghudīrghavicāravihīna iti | na hi vartulakoṇavibhāga iti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||7|| iha śūnyaviśūnyavihīna iti iha śuddhaviśuddhavihīna iti | iha sarvavisarvavihīna iti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||8|| na hi bhinnavibhinnavicāra iti bahirantarasandhivicāra iti | arimitravivarjitasarvasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||9|| na hi śiṣyaviśiṣyasvarūpaiti na carācarabhedavicāra iti | iha sarvanirantaramokśapadaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||10|| nanu rūpavirūpavihīna iti nanu bhinnavibhinnavihīna iti | nanu sargavisargavihīna iti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||11|| na guṇāguṇapāśanibandha iti mṛtajīvanakarma karomi katham | iti śuddhanirañjanasarvasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||12|| iha bhāvavibhāvavihīna iti iha kāmavikāmavihīna iti | iha bodhatamaṁ khalu mokśasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||13|| iha tattvanirantaratattvamiti na hi sandhivisandhivihīna iti | yadi sarvavivarjitasarvasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||14|| aniketakuṭī parivārasamaṁ ihasaṅgavisaṅgavihīnaparam | iha bodhavibodhavihīnaparaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||15|| avikāravikāramasatyamiti avilakśavilakśamasatyamiti | yadi kevalamātmani satyamiti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||16|| iha sarvasamaṁ khalu jīva iti iha sarvanirantarajīva iti | iha kevalaniścalajīva iti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||17|| avivekavivekamabodha iti avikalpavikalpamabodha iti | yadi caikanirantarabodha iti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||18|| na hi mokśapadaṁ na hi bandhapadaṁ na hi puṇyapadaṁ na hi pāpapadam | na hi pūrṇapadaṁ na hi riktapadaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||19|| yadi varṇavivarṇavihīnasamaṁ yadi kāraṇakāryavihīnasamam | yadibhedavibhedavihīnasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||20|| iha sarvanirantarasarvacite iha kevalaniścalasarvacite | dvipadādivivarjitasarvacite kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||21|| atisarvanirantarasarvagataṁ atinirmalaniścalasarvagatam | dinarātrivivarjitasarvagataṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||22|| na hi bandhavibandhasamāgamanaṁ na hi yogaviyogasamāgamanam | na hi tarkavitarkasamāgamanaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||23|| iha kālavikālanirākaraṇaṁ aṇumātrakṛśānunirākaraṇam | na hi kevalasatyanirākaraṇaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||24|| iha dehavidehavihīna iti nanu svapnasuṣuptivihīnaparam | abhidhānavidhānavihīnaparaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||25|| gaganopamaśuddhaviśālasamaṁ atisarvavivarjitasarvasamam | gatasāravisāravikārasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||26|| iha dharmavidharmavirāgatara- miha vastuvivastuvirāgataram | iha kāmavikāmavirāgataraṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||27|| sukhaduḥkhavivarjitasarvasama- miha śokaviśokavihīnaparam | guruśiṣyavivarjitatattvaparaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||28|| na kilāṅkurasāravisāra iti na calācalasāmyavisāmyamiti | avicāravicāravihīnamiti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||29|| iha sārasamuccayasāramiti | kathitaṁ nijabhāvavibheda iti | viṣaye karaṇatvamasatyamiti kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||30|| bahudhā śrutayaḥ pravadanti yato viyadādiridaṁ mṛgatoyasamam | yadi caikanirantarasarvasamaṁ kimu rodiṣi mānasi sarvasamam ||31|| vindati vindati na hi na hi yatra chandolakśaṇaṁ na hi na hi tatra | samarasamagno bhāvitapūtaḥ pralapati tattvaṁ paramavadhūtaḥ ||32|| iti pañcamo'dhyāyaḥ ||5|| atha ṣaṣṭhamo'dhyāyaḥ || bahudhā śrutayaḥ pravadanti vayaṁ viyadādiridaṁ mṛgatoyasamam | yadi caikanirantarasarvaśiva- mupameyamathohyupamā ca katham ||1|| avibhaktivibhaktivihīnaparaṁ nanu kāryavikāryavihīnaparam | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ yajanaṁ ca kathaṁ tapanaṁ ca katham ||2|| mana eva nirantarasarvagataṁ hyaviśālaviśālavihīnaparam | mana eva nirantarasarvaśivaṁ manasāpi kathaṁ vacasā ca katham ||3|| dinarātrivibhedanirākaraṇa- muditānuditasya nirākaraṇam | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ ravicandramasau jvalanaśca katham ||4|| gatakāmavikāmavibheda iti gataceṣṭaviceṣṭavibheda iti | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ bahirantarabhinnamatiśca katham ||5|| yadi sāravisāravihīna iti yadi śūnyaviśūnyavihīna iti | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ prathamaṁ ca kathaṁ caramaṁ ca katham ||6|| yadibhedavibhedanirākaraṇaṁ yadi vedakavedyanirākaraṇam | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ tṛtīyaṁ ca kathaṁ turīyaṁ ca katham ||7|| gaditāviditaṁ na hi satyamiti viditāviditaṁ nahi satyamiti | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ viṣayendriyabuddhimanāṁsi katham ||8|| gaganaṁ pavano na hi satyamiti dharaṇī dahano na hi satyamiti | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ jaladaśca kathaṁ salilaṁ ca katham ||9|| yadi kalpitalokanirākaraṇaṁ yadi kalpitadevanirākaraṇam | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ guṇadoṣavicāramatiśca katham ||10|| maraṇāmaraṇaṁ hi nirākaraṇaṁ karaṇākaraṇaṁ hi nirākaraṇam | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ gamanāgamanaṁ hi kathaṁ vadati ||11|| prakṛtiḥ puruṣo na hi bheda iti na hi kāraṇakāryavibheda iti | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ puruṣāpuruṣaṁ ca kathaṁ vadati ||12|| tṛtīyaṁ na hi duḥkhasamāgamanaṁ na guṇāddvitīyasya samāgamanam | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ sthaviraśca yuvā ca śiśuśca katham ||13|| nanu āśramavarṇavihīnaparaṁ nanu kāraṇakartṛvihīnaparam | yadi caikanirantarasarvaśiva- mavinaṣṭavinaṣṭamatiśca katham ||14|| grasitāgrasitaṁ ca vitathyamiti janitājanitaṁ ca vitathyamiti | yadi caikanirantarasarvaśiva- mavināśi vināśi kathaṁ hi bhavet ||15|| puruṣāpuruṣasya vinaṣṭamiti vanitāvanitasya vinaṣṭamiti | yadi caikanirantarasarvaśiva- mavinodavinodamatiśca katham ||16|| yadi mohaviṣādavihīnaparo yadi saṁśayaśokavihīnaparaḥ | yadi caikanirantarasarvaśiva- mahameti mameti kathaṁ ca punaḥ ||17|| nanu dharmavidharmavināśa iti nanu bandhavibandhavināśa iti | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ- mihaduḥkhaviduḥkhamatiśca katham ||18|| na hi yājñikayajñavibhāga iti na hutāśanavastuvibhāga iti | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ vada karmaphalāni bhavanti katham ||19|| nanu śokaviśokavimukta iti nanu darpavidarpavimukta iti | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ nanu rāgavirāgamatiśca katham ||20|| na hi mohavimohavikāra iti na hi lobhavilobhavikāra iti | yadi caikanirantarasarvaśivaṁ hyavivekavivekamatiśca katham ||21|| tvamahaṁ na hi hanta kadācidapi kulajātivicāramasatyamiti | ahameva śivaḥ paramārtha iti abhivādanamatra karomi katham ||22|| guruśiṣyavicāraviśīrṇa iti upadeśavicāraviśīrṇa iti | ahameva śivaḥ paramārtha iti abhivādanamatra karomi katham ||23|| na hi kalpitadehavibhāga iti na hi kalpitalokavibhāga iti | ahameva śivaḥ paramārtha iti abhivādanamatra karomi katham ||24|| sarajo virajo na kadācidapi nanu nirmalaniścalaśuddha iti | ahameva śivaḥ paramārtha iti abhivādanamatra karomi katham ||25|| na hi dehavidehavikalpa iti anṛtaṁ caritaṁ na hi satyamiti | ahameva śivaḥ paramārtha iti abhivādanamatra karomi katham ||26|| vindati vindati na hi na hi yatra chandolakśaṇaṁ na hi na hi tatra | samarasamagno bhāvitapūtaḥ pralapati tattvaṁ paramavadhūtaḥ ||27|| iti ṣaṣṭhamo'dhyāyaḥ ||6|| atha saptamo'dhyāyaḥ || rathyākarpaṭaviracitakanthaḥ puṇyāpuṇyavivarjitapanthaḥ | śūnyāgāre tiṣṭhati nagno śuddhanirañjanasamarasamagnaḥ ||1|| lakśyālakśyavivarjitalakśyo yuktāyuktavivarjitadakśaḥ | kevalatattvanirañjanapūto vādavivādaḥ kathamavadhūtaḥ ||2|| āśāpāśavibandhanamuktāḥ śaucācāravivarjitayuktāḥ | evaṁ sarvavivarjitaśānta- stattvaṁ śuddhanirañjanavantaḥ ||3|| kathamiha dehavidehavicāraḥ kathamiha rāgavirāgavicāraḥ | nirmalaniścalagaganākāraṁ svayamiha tattvaṁ sahajākāram ||4|| kathamiha tattvaṁ vindati yatra rūpamarūpaṁ kathamiha tatra | gaganākāraḥ paramo yatra viṣayīkaraṇaṁ kathamiha tatra ||5|| gaganākāranirantarahaṁsa- stattvaviśuddhanirañjanahaṁsaḥ | evaṁ kathamiha bhinnavibhinnaṁ bandhavibandhavikāravibhinnam ||6|| kevalatattvanirantarasarvaṁ yogaviyogau kathamiha garvam | evaṁ paramanirantarasarva- mevaṁ kathamiha sāravisāram ||7|| kevalatattvanirañjanasarvaṁ gaganākāranirantaraśuddham | evaṁ kathamiha saṅgavisaṅgaṁ satyaṁ kathamiha raṅgaviraṅgam ||8|| yogaviyogai rahito yogī bhogavibhogai rahito bhogī | evaṁ carati hi mandaṁ mandaṁ manasā kalpitasahajānandam ||9|| bodhavibodhaiḥ satataṁ yukto dvaitādvaitaiḥ kathamiha muktaḥ | sahajo virajaḥ kathamiha yogī śuddhanirañjanasamarasabhogī ||10|| bhagnābhagnavivarjitabhagno lagnālagnavivarjitalagnaḥ | evaṁ kathamiha sāravisāraḥ samarasatattvaṁ gaganākāraḥ ||11|| satataṁ sarvavivarjitayuktaḥ sarvaṁ tattvavivarjitamuktaḥ | evaṁ kathamiha jīvitamaraṇaṁ dhyānādhyānaiḥ kathamiha karaṇam ||12|| indrajālamidaṁ sarvaṁ yathā marumarīcikā | akhaṇḍitamanākāro vartate kevalaḥ śivaḥ ||13|| dharmādau mokśaparyantaṁ nirīhāḥ sarvathā vayam | kathaṁ rāgavirāgaiśca kalpayanti vipaścitaḥ ||14|| vindati vindati na hi na hi yatra chandolakśaṇaṁ na hi na hi tatra | samarasamagno bhāvitapūtaḥ pralapati tattvaṁ paramavadhūtaḥ ||15|| iti saptamo'dhyāyaḥ ||7|| atha aṣṭamo'dhyāyaḥ || tvadyātrayā vyāpakatā hatā te dhyānena cetaḥparatā hatā te | stutyā mayā vākparatā hatā te kśamasva nityaṁ trividhāparādhān ||1|| kāmairahatadhīrdānto mṛduḥ śucirakiñcanaḥ | anīho mitabhuk śāntaḥ sthiro maccharaṇo muniḥ ||2|| apramatto gabhīrātmā dhṛtimān jitaṣaḍguṇaḥ | amānī mānadaḥ kalpo maitraḥ kāruṇikaḥ kaviḥ ||3|| kṛpālurakṛtadrohastitikśuḥ sarvadehinām | satyasāro'navadyātmā samaḥ sarvopakārakaḥ ||4|| avadhūtalakśaṇaṁ varṇairjñātavyaṁ bhagavattamaiḥ | vedavarṇārthatattvajñairvedavedāntavādibhiḥ ||5|| āśāpāśavinirmukta ādimadhyāntanirmalaḥ | ānande vartate nityamakāraṁ tasya lakśaṇam ||6|| vāsanā varjitā yena vaktavyaṁ ca nirāmayam | vartamāneṣu varteta vakāraṁ tasya lakśaṇam ||7|| dhūlidhūsaragātrāṇi dhūtacitto nirāmayaḥ | dhāraṇādhyānanirmukto dhūkārastasya lakśaṇam ||8|| tattvacintā dhṛtā yena cintāceṣṭāvivarjitaḥ | tamo'haṁkāranirmuktastakārastasya lakśaṇam ||9|| dattātreyāvadhūtena nirmitānandarūpiṇā | ye paṭhanti ca śṛṇvanti teṣāṁ naiva punarbhavaḥ ||10|| iti aṣṭamo'dhyāyaḥ ||8|| iti avadhūtagītā samāptā ||